Beginnen met iPads in de klas

Een school heeft het plan opgevat om een tabletklas of preciezer een iPad-pilotklas te starten. Wat zouden volgens jou de basisoverwegingen moeten zijn?

Van Ast: "Belangrijk is het om niet zo maar te beginnen. 'Bezint eer ge begint' geldt ook hier. Of in termen van Kennisnet en Vier in Balans: start met je visie. En bedenk daarbij dat lesgeven met een iPad iets anders is dan leren met een iPad. Een onderscheid dat overigens bij veel technologiemiddelen in het onderwijs helpt.

Een ander onderscheid dat helpt is: maak een onderscheid tussen de app met content en de app als leeromgeving. Er komen steeds meer apps met content. Uitgevers werken daar natuurlijk ook hard aan.

Maar daar ligt volgens mij niet eens de kracht. Ik geloof erg in apps waarin leerlingen, eventueel op afstand en tijd-ongebonden, kunnen samenwerken. Apps waarmee leerlingen buiten de lessen in contact kunnen blijven met elkaar en met de docent. Apps met repeterende oefeningen (en goede feedback) zijn dan wel weer heel waardevol om alleen mee te oefenen.

In de klas zie ik de iPad vooral voor het vastleggen van bijvoorbeeld meetresultaten. Het experimenteren met simulaties. Het maken van aantekeningen (in welke vorm dan ook). Het maken van podcasts, video's, etcetera. Maar dat vraagt dus in veel gevallen echt om een andere didactiek. En dus om andere competenties van docenten. Als daar geen aandacht voor is, dan wordt de iPad een modern aantekeningenblok en een browsermachine. Maar de kracht ligt wat mij betreft op andere fronten."

Waarom een iPad en wat is de toegevoegde waarde van het gebruik?

Van Ast: "Wat ik zie als kans als je iPads gaat inzetten in je onderwijs, is dat je dan veel explicieter aandacht kunt besteden aan diverse 21st century skills. Door social media in te zetten in de les, kun je het gesprek op gang brengen over 'wat zet je wel / niet online?', 'welke (ongeschreven) gedragsregels gelden er eigenlijk?', 'hoe verhoud online netwerken zich tot face-to-face netwerken?', etcetera."

En dan nu praktisch… iPads zijn niet goedkoop en scholen zijn natuurlijk zuinig op hun middelen. Zou het bijvoorbeeld een goede optie zijn per 2 leerlingen een iPad ter beschikking te stellen?

Van Ast: "Sommige scholen overwegen sets. Ik zou altijd kiezen voor 1 op 1, omdat de iPad (of welke tablet dan ook) een persoonlijk apparaat is. Je hebt er je eigen content op staan. Maar ook alle apps met een inlog zijn aan jou gebonden. Daarom is het ook belangrijk om leerlingen de vrije hand te geven in hun iPad-gebruik. Bijkomend voordeel: bij iPads heb je geen (of nauwelijks) beheer. Je komt dan wel meteen op een lastig punt: het distribueren van de apps. Daar zijn verschillende manieren voor. Fraser Speirs (sowieso een tip om te volgen!) heeft daarover veel gepubliceerd, vanuit zijn eigen - inmiddels ruime - ervaring."

Een pilotproject vergt veel aandacht en dus ook tijdsinvestering. Hoe zouden docenten dat slim en efficiënt kunnen aanpakken?

Van Ast: "Het inzetten van leerlingen heb ik bij mijn projecten als heel waardevol ervaren. Bijvoorbeeld tijdens de scholing van docenten, daarin nemen we leerlingen mee. Zij kunnen enorm waardevolle input leveren. Bovendien gaat het in de bijeenkomsten dan niet meer over de leerlingen, maar je kunt alles meteen even 'checken'.

Kijk bijvoorbeeld eens naar het project Aaipad2, een mooi voorbeeld van samen leren. Ook in het leerproces van de docenten staat de iPad centraal. Ze ervaren hoe het is om met een dergelijk device te leren. Wat mij persoonlijk aanspreekt, is wat ik zelf ook veel gebruik bij trajecten: bloggen; reflecteren en uitwisselen en dan ook nog openbaar. Heel mooi!"

Docenten hoeven ook hier het (digitale) wiel niet opnieuw uit te vinden. Heb je voorbeelden van adviezen en ondersteuning via internet?

Van Ast: "Een model wat ik veel gebruik is Blooms Digital Taxonomy. Er wordt op meerdere plekken op het web al de link gelegd met apps. Het model helpt om het denken van docenten (van onderwijzen naar faciliteren om te leren) op gang te brengen. En juist ict, dus ook de iPad, kun je uitstekend inzetten ter ondersteuning van die higher order thinking skills, bijvoorbeeld creëren.

Een goede vraag die je bij elke app kunt stellen: ok, dit is een mooie app voor jou, maar wat gebeurt er als je die in handen geeft van de leerling en hem of haar zelf laat 'creëren'? ShowMe is daar een mooi voorbeeld van: leerlingen die zelf instructiefilmpjes met gesproken tekst voor elkaar maken. Wie onderwijst die leert het meest!"

Ook hier hebben we, zoals steeds bij het gebruik van ict, te maken met de worsteling tussen techniek en educatie. Daarnaast spelen de didactische aspecten een grote rol. Wat kun je in dat verband aangeven?

Van Ast: "Waar scholen over moeten nadenken is het koppelen van (nieuwe) didactiek aan die nieuwe technologie. Ik noem nog een voorbeeld: Marzano heeft geschreven over het identificeren van overeenkomsten en verschillen. Het is de kern van alle leren, zegt hij. Ik gebruik zelf iCardSort. Je maakt kaartjes met teksten. Die beam je naar de iPads van leerlingen. Leerlingen sorteren vervolgens de kaartjes naar eigen inzicht (wat mij betreft in groepjes van 2 of 3). De sorteringen gaan terug naar de docent (via mail, maar nog mooier: via de gezamenlijke Dropbox). Klassikaal kun je de verschillen bespreken om zo tot de kern te komen. De toepassingen zijn legio, ieder kan er bij zijn vak voldoende bedenken.

Dropbox is een voorbeeld van zo'n contentloze app... Een docent creëert los van de content deze werkvorm. De app wordt ingezet als leeromgeving. De docent begeleid, stelt de goede vragen en neemt de bespreking voor zijn rekening. De iPad en de app zijn ondersteunend en bevatten geen content. Daar ligt wat mij betreft echt de kracht! Zeker als je niet wilt dat straks iedere leerlingen zelfstandig 'verstopt' zit achter zijn of haar eigen device en je de kans om vooral veel te praten (en dus te leren) in de klas volledig mist."

De rol van de docent is cruciaal bij het slagen van deze experimenten. Hoe zie jij die in de voorbereiding en het verdere verloop van het project?

Van Ast: "Veel docenten vinden dat ze boven de stof moeten staan om er les in te kunnen geven. Hoewel informatica voor een deel het tegendeel bewijst, ben ik het er eigenlijk wel mee eens. Het is erg prettig om flexibel vakkennis te kunnen hanteren. Voor de inzet van technologie geldt dit echter niet! Je hoeft niet een iPad tot in de puntjes te beheersen om 'm in te kunnen zetten.

Veronderstel dat je die werkvorm met die kaartjes in iCardsSort uitvoert... Je kunt het rustig aan leerlingen overlaten om de resultaten ergens centraal met elkaar te delen. En iedere technische vraag kun je doorspelen naar andere leerlingen. Maar precies dat is een grote belemmering bij de invoering van technologie in het onderwijs, volgens mij. Een docent wil iets tot in de puntjes beheersen voor hij of zij er in de klas mee aan de slag zal gaan: je wilt toch niet voor gek staan. Ik denk dat het belangrijk is dat scholen daar aandacht voor hebben."

Dank voor dit interview Michel… Heb je hier nog iets aan toe te voegen?

Van Ast: "Weet je wat het mooie is van (nieuwe) technologie? Je kunt op ieder moment instappen. Als je nog nooit een computer hebt gebruikt, kun je rustig aan de iPad. Misschien wel beter zelfs. Wat ik bedoel: je hoeft niet eerst al het voorgaande te leren voor je met de nieuwste technologie aan de slag kunt..."

Over Michel van Ast
Michel van Ast is trainer/consultant bij APS.