Bring Your Own Device - In mist ontdek je de wereld meter voor meter

Jongeren groeien op in een wereld waarin de aanwezigheid van technologie en de mogelijkheid om op elke tijd en op elke plaats in contact te zijn met de rest van de wereld net zo vanzelfsprekend is als water dat uit de kraan komt. Veel bedrijven maken dankbaar gebruik van de mogelijkheden die die technologie hen biedt. Dat heeft geleid tot andere manieren van werken en veel nieuwe producten en diensten. Het lijkt wel, alsof die ontwikkelingen aan scholen voorbij gaan, of beter gezegd, een stuk trager verlopen.

‘Bring your own device’ is pas vrij recent als een nieuw thema opgedoken. Toch klopt dat beeld niet helemaal.  Daarmee bedoel ik niet dat medewerkers al lang geleden begonnen zijn met het meebrengen van eigen koffiezetapparaten omdat ze de automatenkoffie niet lekker vonden.

Toen computers doordrongen in huiselijke kring, gebruikte men ze af en toe ook ‘om thuis nog even iets af te maken’. Dat is eigenlijk een vorm van ‘use your own device’. Dat werd nog eens flink bevorderd met pc-privé projecten waar thuiswerken vaak als randvoorwaarde werd gesteld. Met de komst van internet en webbased programma’s werd het nog makkelijker om thuis te werken (of te leren, natuurlijk).

Daarna hebben drie ontwikkelingen geleid tot de mogelijkheid van mobiel werken:

• miniaturisatie (steeds meer schakelingen in een chip en daarmee enerzijds steeds krachtigere en anderzijds steeds kleinere apparaten)
• draadloze verbindingen
• verkleining en verbetering van batterijen

Eerst werden telefoons draadloos, vervolgens mobiel en tot slot steeds functioneler. Een beetje telefoon heet niet voor niets smartphone en komt inmiddels behoorlijk in de buurt van een pc. Bovendien kun je hem overal mee naar toe nemen.

Waar veel scholen nog nadenken over een overstap van vaste pc’s naar laptops gaan de ontwikkelingen daarbuiten al naar het gebruik van een grote diversiteit aan apparaten en persoonlijke tools. Een afwachtende houding van scholen is op zich niet verkeerd, op die manier kunnen ze rekening houden met ervaringen in andere sectoren. Te lang wachten betekent echter, dat het je op een gegeven moment overkomt. Dat vraagt toch om een visie op de langere termijn…

Schoolleider Niek realiseert zich, dat hij inmiddels een beetje anders is gaan denken over het gebruik van mobieltjes (en daarmee over social media) dan eerder. Daar hebben enkele weblogs van onder meer Trendmatcher en Back2School naar aanleiding van wat voorbeeldprotocollen ook aan bijgedragen. Maar Niek begrijpt ook dat de school niet klaar is met het thema BYOD door het beleid rondom het gebruik van mobieltjes en social media aan te passen. “Op de eerste plaats hebben we iets van een visie nodig”, bedenkt Niek. Maar ja, wat is nu eigenlijk een visie?  Met wat gegoogle en wat knip- en plakwerk komt hij op een hanteerbare omschrijving: een visie is een inspirerend, ambitieus en collectief gedragen beeld van de toekomst.

Niek organiseert een bijeenkomst met enkele sleutelfiguren uit de school. Hij start de bijeenkomst met zijn ervaring en waarnemingen. Na een korte discussie legt hij de groep de volgende vraag voor: hoe ziet ons onderwijs er uit over vijf jaar, kijkend naar de mogelijkheden van ICT?   

Die brainstorm levert een groot aantal beelden en ideeën op. Na de brainstormronde worden de resultaten geclusterd, samengevat en gewogen. Het valt nog niet mee daar een duidelijk visie uit te destilleren, maar dat vindt Niek voor dit moment nog helemaal niet zo’n probleem. Wel valt hem op dat er twee duidelijke benaderingen zijn. De eerste benadering komt vooral vanuit de hoek van de ICT’ers: De infrastructuur van de school ondersteunt alle devices. Henk licht dat toe vanuit zijn rol als ICT-coördinator: “Vrijwel alle leerlingen hebben zo’n apparaat en gebruiken die om informatie op te zoeken, te communiceren. Als we daar gebruik van willen maken, zullen we het eerst moeten faciliteren.”

De tweede benadering gaat veel meer uit van wat er mogelijk is in het onderwijs door het gebruik van wat de leerlingen meebrengen.

Tijdens de discussie wordt ook een accent gelegd op het verschil tussen docenten en leerlingen. Dat gaat voor een deel over het verschil tussen ‘digital natives’ en ‘digital immigrants’ en over de relativering van die begrippen, voor een ander deel over het feit dat docenten er ook op een andere manier gebruik van maken omdat ze nu eenmaal een andere rol hebben.

Niek besluit de bijeenkomst met de vraag of iedereen op zoek wil gaan naar aansprekende voorbeelden waarbij met name gelet wordt op de verschillen én overeenkomsten met de eigen school.

Je kunt van Niek zeggen wat je wilt, maar niet dat hij geen handig gebruik maakt van zijn collega’s. Met de brainstorm en de vervolgopdracht maakt hij ze deelgenoot van het vraagstuk. Over een collectief gedragen ambitie gesproken! In de loop van de dagen na de bijeenkomst, verschijnen er allerlei mailberichten met links naar voorbeeldprojecten en achtergronddocumentatie. In die berichten gaat de discussie gewoon verder. Een greep uit wat zoal passeert… 

• ‘Hé Niek, moeten we echt zo moeilijk doen over die visie? Bij het Bonhoeffer zijn ze gewoon begonnen!, zie http://schoolleidervo.kennisnet.nl/tag/bonhoeffer.
• Nou ja, het is niet helemaal ‘BYOD’, daar schaffen ze iPads aan die ze vervolgens gebruiken.’ Dat is wel iets waar wij ook over moeten nadenken! Groet, M.’
• ‘M. heeft wel een punt, ik vond iets over de voordelen van tablets op SlideShare: Weg met de laptop, lange leve de tablet.  Alleen stonden de nadelen van een laptop er niet bij. Wat me daar wel heel erg aansprak was de driedeling van consumptie – interactie – creatie. Op die manier verbinden we het gebruik van (eigen) apparaten wel aan onderwijs! K.’
• ‘Hoi K., ik heb ook nog gesproken met Serge de Beer van Lentiz. Hij was daar initiatiefnemer van een project om het leesniveau van leerlingen met behulp van iPads te verbeteren. Toen ik hem vroeg waarom hij iPads en geen laptops gebruikte, gaf hij aan dat het lezen van een iPad (of een andere tabletcomputer) veel prettiger is dan van een laptop maar ook dat het veel ergonomischer is: een tablet kun je gewoon vasthouden op een manier dat het lekker leest, dat lukt met een laptop veel minder! En verder minder gedoe met opstartende laptops of lege accu’s!
• In elk geval hebben we wel een paar vraagstukken waarover we moeten nadenken: (1) hebben we een voorkeur voor het soort device (tablet of laptop of laten we dat over aan de leerlingen zelf? En (2) gaan we er van uit dat leerlingen die dingen vanzelf meebrengen, zetten we iets op de boekenlijst o.i.d. of kopen wij het zelf? M.’
• ‘Ik heb een mooi experiment gevonden bij het IchtusCollege in Kampen. Zij hebben meegedaan met een project over Leren in de Toekomst. Daar staan erg leuke voorbeelden bij. Ik vind trouwens, dat die rector een paar goede dingen zei, die we ook kunnen gebruiken bij onze visie op het leren met ICT! En iets dergelijks gebeurt ook bij het Hondsrugcollege in Emmen. 
• Trouwens, het lijkt wel, alsof het alleen maar met iPads kan. Ik heb op www.mobielleren.nl ook een hoop voorbeelden gevonden hoe je mobieltjes kunt inzetten. En er is onlangs iemand gepromoveerd op het leren met mobieltjes. P.’
• ‘Hoi allemaal, het gebeurt op veel meer plaatsen! Rian Visser beschrijft een mooi voorbeeld uit het primair onderwijs. Zij legt trouwens in een ander leuk bericht ook een link naar het gebruik van social media door leerlingen. Ik moet eerlijk zeggen, ik had me dat niet zo gerealiseerd. Het is wel duidelijk dat we niet meer om al die ontwikkelingen heen kunnen. K.’
• ‘Beste collega’s, op de basisschool van mijn zoontje (Het Slingertouw) zijn ze ook al begonnen met de inzet van tablets. S.’
• ‘Hallo collega’s, over die ontwikkelingen gesproken, hier een paar algemenere beschouwingen van Chris Blom en Marco Otte van de Wageningen Universiteit.  P.’

Niek bekijkt de opbrengst tot dusver. Veel inspirerende voorbeelden van de manier waarop ICT en dan met name het gebruik van verschillende devices het onderwijs positief kan verbeteren. Er doemen langzaam maar zeker ook allerlei andere vraagstukken op. Hoe start je er mee? Hoe krijg je alle docenten betrokken? Hoe zorgen we voor een goede inbedding in het onderwijs? Hoe zit het met de techniek? Kosten, leermiddelen?

Nou ja, even één voor één. In feite moeten we blij zijn dat we er in dit stadium mee bezig zijn, dat we in beeld krijgen wat we nog niet weten! Langzaam maar zeker krijgen we een beter beeld.

Nu eerst maar eens proberen om een voorzet te doen voor een visie van waaruit we verder kunnen werken…