Tablets! Wondermiddel voor echte onderwijsvernieuwing?

In de aanloop naar de eerste pilots rondom tablets heb ik me weer eens ingelezen over de invoering van laptops in het voortgezet onderwijs. Veel echte vernieuwingen in den brede heeft dat geloof ik nog niet opgeleverd. In het verleden hebben vooral systeemmanagers en schoolleiders zich nogal eens vergist in de technologische, financiële, organisatorische en onderwijskundige aspecten van de invoering van mobiele werkstations. Vooral het onderwijskundig aspect van het gebruik van laptops is veronachtzaamd.

Een anekdote ter illustratie van een van de vele technologische problemen. Een fors aantal jaren geleden zijn er in het Verenigd Koninkrijk een aantal grote projecten geweest met laptops in de klas. Docenten konden zich een set aan laptops voor zichzelf en de gehele klas verwerven door een goed projectvoorstel te schrijven. Enige tientallen gelukkigen stonden te popelen om de dozen uit te pakken en de laptops te gaan gebruiken. Ik sprak in die tijd een keer met zo'n geluksvogel. Zij vertelde me hoe blij ze waren toen de laptops in de school aankwamen en ze met de gehele klas stuk voor stuk de machines uitpakten, ze aansloten op...?

Dat was het eerste wat mis ging. Niet genoeg stopcontacten! De conciërge kwam al snel met een heel stel stekkerdozen, verbond die aan elkaar, legde deze als kerstversiering door de klas, sloot alle laptops aan en stopte de stekker in het stopcontact. Toen ging het echt mis. In een aantal lokalen gingen alle werkstations uit. Er is meer stroom nodig om al die mobiele stations op te laden. Liefst niet allemaal tegelijk. De inzet van laptopkarren met aangestuurde inschakeling van de batterijladers verhelpt veel, maar ze zijn groot en duur en gemakkelijk in te laden door snelle jongens.

Veel managers hebben lang gedacht dat de invoering van laptops een besparing zou opleveren, vooral door de reductie van vaste werkstations en het verleggen van de kosten naar leerlingen.  Tot op vandaag is de situatie nauwelijks veranderd en het aantal vaste werkstations alleen maar opgelopen. De kosten rijzen daardoor fors de pan uit. Ook bleek in de loop van de tijd dat er nogal wat onderhoud aan de nieuwe spullen zat die je nodig hebt om zoveel mobiele stations te bedienen.

Een groot probleem was en is de aanschafprijs van een laptop. Zij zijn weliswaar fors in prijs gedaald maar een machine van enige kwaliteit is fors duurder dan een vast werkstation met dezelfde mogelijkheden. Ook het beheer is duurder en de technische ondersteuning vraagt meer tijd en geld. Heel vaak wordt dit probleem in de argumentatie omzeild door te stellen dat de kosten voor de aanschaf en het onderhoud van vaste werkstations minder worden naarmate er meer mobiele stations komen. Ook het overbodig maken van vaste netwerkaansluitingen zou besparen. Niets is minder waar. Een aantal door mij uitgewerkte scenario’s laat zien dat op zijn minst 20% van de vaste stations noodzakelijk blijft omdat domweg niet iedere student een laptop wil, nodig heeft of kan betalen.

Een eenvoudig praktisch probleem is het opbergen van je laptop als je hem niet nodig hebt. Wat doe je met je laptop tijdens de gymnastieklessen. De plaatsing van kluisjes is zo’n post die niet iedereen voorziet. Al snel bleek dat het nog niet zo eenvoudig lesgeven is aan een groep kinderen die meer bezig is met de computer dan iets anders. Ook was de aandacht tijdens de les niet altijd naar wens en het bleek nog niet zo eenvoudig om geschikt leermateriaal en goede software te vinden. Veel leerkrachten in het basisonderwijs vinden het vervelend dat leerlingen van alles kunnen doen achter de laptop terwijl zij voor het bord staat les te geven.

In het voortgezet onderwijs ligt dat misschien iets anders, maar ook daar zullen niet alle leerlingen een laptop hebben, er altijd sprake is van storingen en er altijd leerlingen zijn die de machine kwijt of vergeten zijn. Een docent Engels vertelde me ooit dat hun grootste probleem te maken had met de onveiligheid van hun leerlingen. In die periode werd je als kind gewoon beroofd van je laptop als je de school uit kwam.

In het kort: heel blij in het begin, en eigenlijk ook wel een beetje teleurgesteld over de echte meerwaarde van al die apparatuur ineens in je klas.

En nu willen we allemaal een iPad, toch!?
Met deze titel gaf een universiteit een presentatie over de ervaringen met de invoering van de iPad in de afgelopen drie jaar. Zij waren de eersten in het opzetten van een project op die schaal, samen met Apple en nog een paar grote bedrijven voor ondersteunende technologie. Om het gebruik te ondersteunen hebben ze een robuust draadloos netwerk ontwikkeld met een geweldige bandbreedte. Er zijn plannen om de staf te ondersteunen en bij te scholen. Aan de studenten zal het niet liggen, zij hebben allemaal heel veel ervaring in het gebruik van hun iPhone, waarbij veel kennis kan worden meegenomen naar de iPad. Er zijn grote verwachtingen ten aan zien van de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, maar gek genoeg komt dat onderwerp in deze presentatie niet uitgebreid aan de orde.

Een andere universiteit begon in dezelfde tijd met het gebruik van mobiele werkstations en bouwt aan een indrukwekkende reeks onderzoeken over mobiel leren in het hoger onderwijs. Met name de verwachtingen ten aanzien van de iPad zijn hooggespannen. In de afgelopen jaren zijn goede ervaringen opgedaan met digitale teksten op mobiele stations, met Augmented Reality, de inzet van digiborden en laptops, professionalisering van docenten en het ontwikkelen van een goede studiehouding onder studenten die op mobiele werkstations studeren. Ik heb het nog niet allemaal tot me kunnen nemen maar het lijkt dat niets in de weg staat door te gaan op de ingeslagen weg.

In beide instituten lijkt echter geen sprake te zijn van technische drempels, financiële zorgen, organisatorische of bouwkundige problemen. Laat die iPad maar komen. Het is een echt mobiel leerplatform, het verhoogt de aandacht bij studenten, maakt samenwerkend leren mogelijk, vergroot de productiviteit van de student, verbetert de computervaardigheden en vermindert de werkdruk bij systeem- en netwerkbeheer.

Het ziet er naar uit dat een deel van de geschetste problemen niet of nauwelijks gelden voor de invoering van de iPad. Een robuust draadloos en zelfdenkend netwerk is een voorwaarde. Met de iPad weet je echter nooit waar ze massaal aan de slag gaan. Het netwerk moet dus op basis van de vraag bandbreedte kunnen leveren. De batterijen gaan langer mee. Ze zijn overigens best kwetsbaar, hinderlijk eenvoudig te saboteren en het is op een stadse middelbare school beter ze wel steeds bij je te houden. En kluisjes natuurlijk! Veel grotere problemen zijn de beschikbaarheid van voldoende geschikt gedigitaliseerd leermateriaal, de deskundigheid van docenten en voldoende aanleiding in het curriculum om een laptop in je les- en leerproces in te passen. Dat is nog niet veranderd.

Schoolbibliotheken in het voortgezet onderwijs beschikken in toenemende mate over software-licenties. Heel vaak nog voor een beperkt aantal gelijktijdige gebruikers in een netwerk. Men loopt met de inzet van zoveel mobiele stations op tegen deze beperking en de extra kosten van een instelling brede licentie voor software. Problemen rondom de digitalisering van paperbased materiaal groeien gestaag over het hoofd van media-mediators.

Docenten zijn over het algemeen nog niet vaardig genoeg om met het volste vertrouwen tablets in te zetten in het onderwijsproces. Dit is een hardnekkig probleem omdat die inzet niet alleen gaat over computercompetenties maar ook over de beschikbaarheid van geschikt digitaal materiaal en de kennis en ervaring ict op het juiste moment en de juiste wijze in te zetten. De iPad is zeker een veel gebruiksvriendelijker machine dan een laptop, maar voor veel gebruikers, waaronder ik zelf, is het flink wennen aan de nieuwe omgeving. Het is mij, om maar iets te noemen, nog niet helemaal duidelijk wat het voordeel van de 'cloud' is.

Maar het mag gezegd: Ook ik heb grote verwachtingen bij de invoering ervan in het primair proces in po, vo en mbo. Dat het hbo en wo er baat bij zullen hebben staat volgens Abilene Catholic University buiten kijf.

Meer weten?

• Over laptops in het mbo
• Over digitaal leermateriaal in alle sectoren
• Over het ondersteunen van docenten
• Over het project op Seton Hill University
• Over het onderzoek op Abilene Catholic University
• Over de ervaringen rondom het programma Laptops for teachers in het VK en de evaluatie ervan door de overheid

Ervaring Joop van Schie

• 35 jaar hands-on ervaring als onderwijsgevende in theoretische en praktische leerwegen in po, vo en mbo;
• ervaring als veldonderzoeker van next-practice in het onderwijs en onderwijsonderzoek t.b.v. NWO, MinOCW, ICT op school en Kennisnet;
  
• advisering en ondersteuning op onderwijs- instrumentatie voor diverse onderwijs- en onderwijsondersteunende instellingen;
• peer review van artikelen over educatieve technologie; 
• publicaties op Slideshare, Issuu en Blogger.

Contact: http://nl.linkedin.com/in/joopvanschie