Wat is mediawijsheid in het voortgezet onderwijs?

Belanghebbenden
In het onderzoeksrapport ‘Mediawijsheid op School’ (2011) worden vier partijen genoemd die belang hebben bij mediawijsheid. Dit zijn:

• Overheid
• Private sector
• Onderwijs
• Ouders/opvoeders

Overheid en private sector
De eerste twee partijen zijn de overheid en de private sector. Beide bieden hun producten en diensten in zeer grote mate gedigitaliseerd aan. De invoering van DigiD voor overheidsdiensten is daar bijvoorbeeld een gevolg van. Terwijl webwinkels en internetbankieren goede voorbeelden zijn van hoe de private sector mediawijsheid van de consument vraagt.

Onderwijs en ouders/opvoeders
De derde en vierde partij zijn het onderwijs en de ouders/opvoeders. In het onderwijs worden nieuwe media steeds vaker integraal ingezet in het leerproces. De taak van ouders/opvoeders is om hun kinderen zodanig op te voeden dat zij uiteindelijk als zelfstandige burgers door het leven kunnen gaan. Die wereld is voor een heel groot deel gedigitaliseerd. Bij deze partijen ligt vooral de opvoeding centraal en hoe jongeren met deze nieuwe media omgaan, met als exponent hierin de sociale media.

Vaardigheden aanleren
Het onderwijs is dus de derde belanghebbende partij bij mediawijze jongeren. Vanaf de basisschool tot en met universitaire opleidingen verwerken alle leerlingen en studenten kennis op de een of andere manier via nieuwe media. Bijvoorbeeld als consument door het opzoeken van informatie. Of als producent: het verwerken van die informatie in een vorm van een presentatie. Maar om die beide rollen te kunnen vervullen moeten er dus vaardigheden worden aangeleerd. En leren is de core business van het onderwijs.

Het onderwijs heeft niet alleen de taak om leerlingen en studenten ten behoeve van de overheid en private sector mediawijs te maken. Ook bij het invullen van de eindtermen, zoals die door de overheid zijn geformuleerd, zijn mediawijze vaardigheden nodig.

Mediawijsheid geïntegreerd in schoolvakken
Bij het voortgezet onderwijs is vooral de uitdaging om mediawijsheid in de vakken te integreren. Het voortgezet onderwijs kent vele vakken die globaal in de leergebieden bèta, alpha, gamma en talen zijn onder te brengen. Elk vak kent zijn eigen specifieke eigenschappen en dus ook zijn eigen mediawijsheden.

Het gaat voor dit artikel te ver om elk vak te bespreken, maar er zijn wel een paar algemene kenmerken te noemen:

• Leerlingen leren nieuwe vaardigheden bij het inzetten van nieuwe media.
• De geleerde vaardigheden kunnen worden ingezet voor de overheid en private sector.
• De nieuwe – digitale – diactiek helpt bij het leerproces: de zoekvaardigheden brengen de leerling bij wereldwijd beschikbare informatie.
• De veelheid aan informatie dwingt leerlingen tot het maken van keuzes. De docent heeft hierbij de taak om de leerling bij het maken van die keuzes te begeleiden. Het beoordelen van de betrouwbaarheid van de informatie is hierin van essentieel belang. We willen namelijk wel dat de leerlingen de juiste kennis opdoen. Het gaat hier dus om informatievaardigheden.
• Leerling leert informatievaardigheden die voor ieder vak zijn in te zetten: stellen van de juiste vragen, formuleren van zoektermen, efficiënt gebruik van bronnen, kern van informatie selecteren en presenteren.

Deze (informatie)vaardigheden gaan voor elk vak op. Bij elk vak kan er naar extra informatie worden gezocht worden. Elk vak heeft daar bronnen voor en kan van de student vragen de opgedane kennis in welke vorm dan ook te presenteren. Vroeger hadden leerlingen en studenten slechts een lerende rol. Tegenwoordig hebben zij zowel een zoekende, lerende als presenterende rol. Het zijn de eerste en de laatste rollen die leerlingen en studenten mediawijs maken.

Lesvoorbeelden

• De Thorbecke Scholengemeenschap in Zwolle heeft een doorlopende leerlijn mediawijsheid ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs.
• Op Mediawijsheid.nl staan voorbeelden van lessen waarbij mediawijsheid is geïntegreerd en gekoppeld aan de eindtermen.
• Op Wikiwijs staan voorbeeldlessen waarin nieuwe media wordt ingezet.
• ED-IT biedt een lessenpakket aan voor klas 1 en 2 van het VMBO-T en gemengde leerweg.