Hoe kan ik mij voorbereiden

Bij het toepassen van technologie -zoals video- in het onderwijs kan het TPACK model een handig hulpmiddel zijn. Dit model gaat er van uit dat u uw kennis op het gebied van techniek, didactiek en vakinhoud weet te integreren. Toegepast op het gebruik van video in uw lespraktijk betekent dat dat u kunt inschatten welke vakinhoud geschikt is voor een aanpak met video en dat u de techniek die daarbij komt kijken onder controle heeft.

U hoeft zeker geen specialist te zijn op het gebied van video om aan de slag te kunnen gaan met video in uw onderwijs. Wat u moet weten hangt vooral af van wat u met video wilt gaan doen. We hebben daarvoor een praktische indeling gemaakt: 

Er is online veel videomateriaal beschikbaar; op sites als YouTube staan vele miljoenen filmpjes. Het is vaak de kunst om net dat ene bruikbare filmpje te vinden. Daar komt het aan op informatievaardigheden, op het effectief kunnen zoeken in deze enorme massa aan informatie. Dat geldt voor uzelf èn voor uw leerlingen. Daarbij kunt u gebruikmaken van diverse sites, waarbij de informatie thematisch bij elkaar is gebracht. Bij de videobronnen hebben wij de belangrijkste verzameld. Bij het onderdeel Vraag en antwoord wordt ingegaan op de vraag hoe u bestaand videomateriaal in uw lessen kunt inzetten voor het onderwijzen van informatievaardigheden en mediawijsheid.

Soms wilt u bestaand materiaal bewerken, of laten bewerken door uw leerlingen. U wilt het bijvoorbeeld inkorten, of voorzien van commentaar. In het Wikiwijs arrangement over video in het onderwijs vindt u meer informatie over het monteren van video's.

Als u meerdere filmjes in hun onderlinge samenhang wilt gebruiken, mogelijk ook in combinatie met een geschreven instructie dan kunt u het materiaal arrangeren.

Als u kiest voor zelf (laten) maken hoeft u zich tegenwoordig niet meer af te laten schrikken door de techniek; het maken van videofilmpjes is technisch gesproken redelijk laagdrempelig geworden. Het vereist echter wel een planmatige aanpak. Die aanpak hebben we uitgewerkt in het vijf stappen plan:

• idee
• uitwerken
• produceren
• monteren
• uploaden

Een voorbeeld van een concrete toepassing van het zelf maken van een video is het opnemen van uw instructie. In het onderdeel Vraag en antwoord leest u hoe u op die manier beter kunt inspelen op tempo- en niveauverschillen van uw leerlingen.

Hoewel de techniek laagdrempelig is geworden zijn er natuurlijk wel een aantal technische randvoorwaarden.

Er zijn diverse redenen te bedenken waarom u uw leerlingen video's zou laten maken. Bijvoorbeeld om ze intensief met elkaar te laten samenwerken, of voor reflectie en feedback op het eigen handelen. U kunt kiezen voor diverse vormen: 

• journaal
• verhaal
• interview
• verslag
• instructie
• presentatie
• documentaire

Als u zelf niet zo thuis bent in de techniek kunt u misschien de samenwerking zoeken met een collega-docent. We hebben een praktijkvoorbeeld waarbij een docent Nederlands en Informatica hierin samen optrekken.

Maak ook altijd de afweging met betrekking tot de benodigde kwaliteit. Het is een valkuil om het te mooi te willen doen. Belangrijke informatie mag echter niet verloren gaan, dat geldt bijvoorbeeld voor de verstaanbaarheid van de stemmen bij een interview.

De voorbereidingen voor videoconferencing hangen sterk af van de manier waarop u er gebruik van wilt gaan maken. Gaat het om 1 op 1 communicatie dan heeft u vaak niet meer nodig dan een laptop met webcam, microfoon en een programma als Skype. Dit wordt ook wel webconferencing genoemd. We hebben een mooi praktijkvoorbeeld waarbij zonder noemenswaardige technische inspanningen een enorme onderwijskundige meerwaarde kan worden bereikt.

Wanneer er echter meer dan twee partijen bij betrokken zijn, of wanneer er op een of meerdere locatie's met groepen gecommuniceerd wordt, dan is hiervoor speciale apparatuur en software vereist. Meer informatie hierover vindt u in het Wikiwijs arrangement over het gebruik van video in het onderwijs.

Als u met video aan de slag gaat dan moet u zich ook verdiepen in de juridische aspecten. De belangrijkste zijn het auteursrecht en het portretrecht.

Bestaand videomateriaal gebruiken
U moet er rekening mee houden dat al het bestaande beeld- en geluidsmateriaal auteursrechtelijk is beschermd. Dat betekent dat u in principe toestemming moet vragen om het te mogen gebruiken, tenzij de maker dat al heeft aangegeven door middel van een creative commons licentie. Als het gebruik van beeld en geluidsfragmenten zich beperkt tot gebruik op kleine schaal binnen uw eigen lespraktijk dan hoeft u zich niet te bekommeren om de auteurswet. Toch kan het verstandig zijn om er ook die situatie rekening te houden omdat u het eindresultaat later misschien toch wilt kunnen delen via bijvoorbeeld YouTube of WikiWijs.

Muziekrechten
Voor het gebruiken van muziek geldt in principe hetzelfde: zolang de video's niet openbaar gemaakt worden, hoeven u en uw leerlingen geen rekening te houden met muziekrechten. Uw leerlingen kunnen voor hun video's dus gewoon top-40 muziek gebruiken. Maar als u de films ook buiten het leslokaal wilt kunnen vertonen, bijvoorbeeld op het YouTube kanaal van de school, dan moet u hiervoor toestemming vragen. Om dergelijke administratieve rompslomp te voorkomen kunt u gebruikmaken van stockmuziek; u mag deze muziek zonder toestemming gebruiken. Maar let op: voor het openbaar maken van een video met deze muziek moet u evengoed afrekenen met de rechthebbenden.

Als u de filmpjes dus buiten de lessituatie wilt vertonen en verrassingen achteraf wilt voorkomen dan is het verstandig om de muziek zelf te laten maken. Of de muziek te downloaden via een site met rechtenvrije muziek, zie hiervoor de videobronnen.

Auteursrecht van uw leerlingen

Uw leerlingen hebben auteursrecht op de video's die zij in schoolverband maken. Dat betekent dat u deze filmpjes niet zonder hun toestemming kunt gebruiken dan voor andere doeleinden dan het bespreken en het beoordelen ervan. Wilt u er meer mee kunnen doen, omschrijft u dat dan in de opdracht: "de meest geslaagde filmpjes worden getoond op..." Juridisch niet 100% waterdicht, maar een goede eerste stap.

Portretrecht

In de auteurswet is ook het recht van de mensen vóór de camera geregeld; via het portretrecht. In het kort komt het er op neer dat personen die (herkenbaar) zijn gefilmd toestemming moeten geven voor de openbaarmaking van deze opnames. Als u de video's dus ook buiten de klas wilt vertonen is het belangrijk dat u en uw leerlingen deze, bij voorkeur schriftelijke toestemming hebben.